Stresli Dönemlerde Çocukla İletişim

Bu yazı www.oggusto.com sitesi için hazırlanmıştır.

Zor dönemleri ve yaşanan zorlukları çocuklara korkutmadan nasıl anlatmak gerekiyor?

Unutulmaması gereken oldukça önemli bir gerçek; duygunun bulaşıcı olduğudur. Özellikle bu duygu geçişkenliği ebeveyn-çocuk arasında çok daha hızlı ve hatta anlıktır. Bu sebepledir ki kritik zamanlarda ebeveynlere düşen temel görev, çocukların psikolojik iyilik halini muhafaza edebilmek adına, kendi soğukkanlılıklarını olabildiğince koruyabilmektir.

Soğukkanlı olmaya gayret etmek daha doğrusu sağduyulu davranmak, çocuklar için kriz durum yokmuş, hiçbir olumsuzluk ve/ya farklılık (istisnai durum) yaşanmıyormuş gibi bir ekosistem yaratmak demek değildir. Zaten var olan gerçeğin radikal olarak inkarında tavır sergilemekte çocuklar için oldukça endişe vericidir.

Çocuklar kaç yaşında olurlarsa olsunlar ‘değişikliği’ fark ederler. Bu sebeple en önemlisi, çocuğun yaşına uygun açıklamayı sizden duymasını sağlamanızdır.

Bugünlerde yaşanan mevcut durum dahilinde;

  • Okul öncesi yaş grubundaki çocuklar için mevcut duruma dair bir açıklama yapmaya gerek olduğunu düşünmüyorum, hijyen tedbirlerinizi ‘Hasta olmamak adına’ açıklaması ile her zamanki gibi yürütebilirsiniz. Çocuğunuzun okula, sizin işe gitmeme durumunu da ‘tatil’ olarak adlandırabilirsiniz.
  • Fakat ilkokul itibari ile çocukların okuldan kimi bilgileri edinmiş olma ihtimali ve de tatil tarihlerine vakıf olma olasılıkları oldukça yüksektir. Bu sebepledir ki bu grup çocuklara yapılacak açıklama çok daha kritiktir. Bu yaş grubundaki çocuklar adına risk durum; sizin haricinizde kişi ve mecralardan edindiği bilgiler dahilinde, zihninde korku ve felaket senaryoları yaratmış olmalarıdır.
  • 6-16 yaş arası yukarıda sözünü ettiğimiz gerçeklikler sebebi ile açıklama sürecinde şu adımların izlenmesi işlevsel olacaktır:
    • Öncelikle açıklama yapmadan evvel mutlaka çocuğunuzun ne bildiğini öğrenmeye çalışın. ‘Sanırım duymuşsundur, herkes bugünlerde Korona Virüsü’nden söz ediyor. Bu konu hakkında ne biliyorsun?’ gibi.
    • Verdiği yanıtı eleştirip, gülüp çocuğunuzu rencide etmeyin. Verdiği yanıt yanlış ise sert bir eleştiri ile doğru bilgiyi aktarmaya çalışmaktansa, ‘A, ben öyle duymamıştım. Benim bildiğime göre,………..’  gibi bir dil kullanımı ile açıklama yapılabilir.
    • Yaptığınız doğru bilgilendirme kısa, gerçek ve net olsun fakat olumsuz öğeleri ve en kötü senaryoları barındırmasın.
    • Bu sohbetten sonrada ara ara hatırını ve fikrini sorarak kendini ifade etmesine, endişelerini dile getirmesine izin verin.
    • Güvenlik önlemlerinin sizin sorumluluğunuzda olduğunu sık sık belirtin ve başka konularda sohbet temalarına odaklanmaya çalışın.

Riskli dönemlerin çocuk üzerinde hayatını etkileyen bir travmaya dönmemesi için yapılması ve asla yapılmaması gerekenler nelerdir?

  • Ebeveynin kendi duygularının farkında olması.
    • Ebeveynin kendi duygularını yönetebilmesi.
    • Çocuğa aşırı ayrıntılı bilgiler sunulmaması.
    • Çocuğun ajite ve karamsar sohbetlere maruz kalmasının engellenmesi.
    • Çocuğun endişelerini, korkularını dile getirmesine müsaade edilmesi.
    • Geleceğe yönelik planlara ilişkin sohbetlere devam edilmesi.

Yaşamsal kriz dönemlerinde iyi bir ebeveyn olmanın kuralları neler?

‘İyi ebeveyn’ olmak değil de ‘Süreci iyi yöneten ebeveyn olmak’ demek sanırım daha doğru olacaktır.  Elden geldiğince soğukkanlı olmak, duygu kontrolünü muhafaza edebilmek, çocuğunuzun duygularını okuyabilmek ve gelecek yönelimli hareket edebilmek sürecin hem çocuk hem aile adına olabildiğince hasarsız atlatılması adına işlevseldir.

Çocukların evde olduğu dönemde onları oyalamak için önerileriniz neler? TV, sosyal medyaya bu dönemde ne kadar izin verilmeli yerini neler almalı?

Rutin oluşturmak önemli. Hem okuldan uzak kaldıkları zaman diliminde dezorganize olmamaları hem de kaygı seviyelerinin yönetilebilmesi adına önemli.

Okul Öncesi:

Rutin sizin zihninizde olsun. Sabahtan akşama aklınızda bir gece önceden etkinlik akışınızı yapılandırın ki, çocuğunuz sıkılıp sokağa çıkalım demesin, siz de neden çıkamadığınız ile ilgili açıklama yapmak zorunda kalmayın. Fakat burada üzerinde durulması gereken nokta; çocuklarınız için ‘keyifli’ bir gün tasarlarken, çocuklar üzülmesin ve mutlu olsun diye tüm kurallarınızı ihlal etme anlamına gelmediğidir.

Unutmayın ki çocuğa iyi gelen sınırlardır. Hele ki böyle bir dönemde temel problem; düzen bozulması ve belirsizlik iken, bir de sizler çocuğunuza dair tutumlarınızı belirsiz ve sınırsız hale getirirseniz çocukların kaygı seviyesi yükselecektir.

Etkinlik Önerileri:

  • Güne öz bakım ihtiyaçlarını karşılamak ile başlamak.
  • Kahvaltı hazırlığında yardım etmesini sağlamak.
  • Kitap saati (inceleme ve okuma)
  • Sizin yanında olduğunuz ama onun kendi kendine oynadığı serbest zaman (sahip olduğu oyuncaklar ile)
  • Gün arası, oyuncak eşliğinde banyo saati
  • Ev düzeninin sağlanmasına yardım etmesini sağlamak
  • Masa başı etkinliği (elinizde olan kitaplar, artık materyaller ile sanat etkinlikler (pinterestten yüzlerce fikir edinebilirsiniz), boyama vb)
  • Mutfak etkinlikleri
  • Karşılıklı oyun
  • Müzik ve dans
  • Çocuk yogası (video açıp, izleyip birlikte yapabilirsiniz)

İlkokul ve Üzeri

Bu yaş grubunda zaten tüm okullar online eğitim sistemlerini organize ettiler. Rehber öğretmenler dahi öğrenci takip ve aramalarını sürdürüyorlar. Bu sebeple bu yaş grubu için ailelerin okulların ebeveyn portallarını takip etmeleri ve öğretmenlerinin önerilerine uygun hareket etmeleri doğru olacaktır.

Bu yaş grubu için arkadaş etkileşimi oldukça önemli olacağından günün belli saatlerinde görüntülü konuşmalar için fırsat tanınması işlevsel olacaktır.

Sınav senesi olanlarda elbette öğretmenlerinin yönlendirmeleri ile sınav tarihlerinde hiçbir değişiklik olmayacak kabulü ile çalışma düzenlerine aynen devam etmeleri işlevseldir. Sınav hedefine yönelik çalışmalara devam etmek iki duruma hizmet eder; 1. Umarız ki gerçekten hiçbir aksilik yaşanmaz ve bu olasılık halinde sınavda performans kaybı yaşanmaması. 2. Gençlerin, hayatlarında majör değişiklikler olmayacağı algısı ile (çalışırken söylenseler dahi) kaygı düzeylerinin kontrol altında tutulması ve umutsuzluk seviyesinin artmaması.

Yakınlarımızda olası bir hastalık durumunda (corona olması şart değil, grip bile olsak çocuklar panik olabiliyor) süreç nasıl yönetilmeli?

Çocuğunuzun yaşına bağlı gerçeklik kapsamında açıklama yapılmalıdır. Aynı hane içerisinde gözle görülür fakat uzak durulması gereken kişiler dışındaki hastalıklar bu gergin günlerde paylaşılmayabilir.

Olası açıklama senaryolarında da, ‘Evet, ….hasta ama biliyorsun ki kritik yaş grubunda değil’ ya da ‘Doktor ile görüştük korkulacak bir şey yokmuş’ gibi bilgilendirme yapılabilir.

Bu özel dönemde evin kuralları ya da çocuklara konulan yasaklar değişmeli mi, ya da neler ve nasıl değiştirilmeli?

Elbette tüm aile hane içindeyken ve hayat akışı aksamışken esnemeler olmalıdır ve fakat majör tutum değişiklikleri yapılmamalıdır. Majör farklılıklar çocukların eğleniyor gibi görünmelerine rağmen, uzun vadede kaygılanmalarına sebep olur.

Uzaktan eğitim konusunda önerileriniz neler, aynı okuldaki gibi bir günlük program olmalı mı, ders saati, yemek saati vb?

Bu durum her okul ve eğitim kademesi için değişeceğinden, ebeveynlerin okul yöneticileri ve eğitimcilerinin yönlendirmelerini takip etmelerinin işlevsel olacağı görüşündeyim.