Aile Sistemi Olarak Madrigal Ailesi

Aile terapisine göre bireyler tek başına değil, ait oldukları sistemin bir parçası olarak anlaşılır. Encanto’da sorun “Mirabel” gibi görünse de, asıl mesele ailenin işleyiş biçimidir.

• Aile, travma sonrası kurulmuş kapalı ve katı bir sistemdir

• “Mükemmel olma” beklentisi sistemin devamını sağlayan ana kuraldır

• Bireysel ihtiyaçlar değil, ailenin itibarı ve hayatta kalması merkezdedir

  
  

Terapötik bakışla: “Sorunlu birey yoktur, işlevini yitirmiş sistem vardır.”

Kuşaklararası Travma (Abuela Alma)

Travmanın Kökeni

• Abuela Alma, eşini şiddetle kaybeder

• Bu kayıp, kontrol ihtiyacı, aşırı sorumluluk ve katı beklentiler doğurur

• Travma işlenmez → sonraki kuşaklara aktarılır

  
  

Terapötik Yorum

• Abuela, sevgiyi “koruma” ile karıştırır

• Duygusal güvenlik yerine işlevsel başarıyı ödüllendirir

• Sevgi koşulludur: “Aileye faydan varsa değerlisin”
  

Bu durum Bowen kuramında duygusal aktarım (multigenerational transmission) olarak açıklanır.

Roller ve Aile İçi İşlevler

Encanto, klasik aile terapisi rollerini neredeyse ders kitabı gibi gösterir:

Mirabel – Günah Keçisi (Scapegoat)

• Gücü yok → sistemin “sorunu” olarak etiketlenir

• Aslında sistemdeki çatlakları görünür kılan kişidir

• Terapide sıklıkla değişimi başlatan kişidir

Mirabel’in “güçsüzlüğü”, ailenin duygusal körlüğünü ortaya çıkarır.

Luisa – Aşırı Yüklenmiş Bakıcı / Kahraman

• Fiziksel güç = duygusal yük

• “Zayıf olursam her şey çöker” inancı

• Kaygı, tükenmişlik ve performans baskısı

Bu rol, ailede yardım istemenin yasak olduğunu gösterir.

 Isabela – Altın Çocuk

• Mükemmel, güzel, başarılı

• Ama gerçek benliği bastırılmıştır

• Aile beklentilerine uymak için kimliğini feda eder

Terapötik olarak bu rol:

• Yüksek dış başarı

• Düşük içsel özgürlük ile karakterizedir
  

 Bruno – Dışlanan / Görünmez

• Gerçeği söylediği için sistemden atılır

• “Sorun çıkaran” olarak damgalanır

• Aslında aileyi korumaya çalışır

Ailelerde sık görülen bir savunma:

“Gerçeği söyleyen kişi tehdit haline gelir.”

Duygusal İfade Yasağı

Ailede:

• Korku konuşulmaz

• Üzüntü zayıflık sayılır

• Çatışma bastırılır

“Surface Pressure” ve “What Else Can I Do?” şarkıları,bastırılmış duyguların patlamasını simgeler.

Terapötik açıdan:

• Bastırılan duygu yok olmaz

• Somatik belirtiler, kaygı ve çatlak ilişkiler olarak geri döner

Evin (Casita) Çöküşü: Sembolik Anlam

Casita:

• Ailenin duygusal yapısını temsil eder

• Çatlaklar = inkâr edilen problemler

• Ev ancak dürüstlük ve empati ile yeniden ayağa kalkar

Terapide sıkça söylenen bir ilke:“İyileşme, kontrolle değil, bağlantıyla olur.”

Çözüm: Rol Değişimi ve Duygusal Onarım

Filmin sonunda:

• Abuela kontrolü bırakır

• Aile üyeleri sadece “işlev” değil, insan olarak görülür

• Mirabel’in gücü: bağ kurma, empati, farkındalık

Bu noktada Mirabel:

• Ailenin duygusal düzenleyicisi olur

• Terapötik değişimin katalizörüdür

Aile Terapisi Açısından Temel Mesajlar

Travma konuşulmadığında kuşaktan kuşağa geçer.Aile rolleri kişiliği değil, hayatta kalma stratejilerini yansıtır.“Sorunlu çocuk” genellikle en sağlıklı farkındalığa sahip olandır.Sevgi koşulluysa, bağ kırılgandır.Gerçek güç, işlevsellik değil duygusal güvenliktir. 

Encanto, aileyi tek tek bireylerden oluşan bir yapıdan çok, canlı ve kendi kuralları olan bir duygusal sistem olarak ele aldığı için hem Bowen’ın kuşaklararası yaklaşımı hem de Minuchin’in yapısal aile terapisiyle aynı anda okunabilen nadir filmlerden biridir. Film, teorik kavramları doğrudan adlandırmadan, onları yaşayan karakterler üzerinden gösterir ve bu da anlatının akıcı, sezgisel ve evrensel olmasını sağlar.

Bowen perspektifinden bakıldığında Madrigal ailesinin merkezinde, işlenmemiş bir travmatik kopuş yer alır. Abuela Alma’nın eşini kaybettiği sahne, yalnızca geçmişte kalmış bir acı değildir; bugünkü aile işleyişinin duygusal çekirdeğidir. Bowen’a göre bireylerin kaygı düzeyi arttığında, sistem dengeyi korumak için daha katı ve kontrolcü hale gelir. Abuela’nın “ailenin güçlü kalması” takıntısı tam olarak bu işleve hizmet eder. Sevgi, spontan bir bağ olmaktan çıkar; düzeni koruyan bir araç haline gelir. Bu noktada film, Bowen’ın “çok kuşaklı aktarım” kavramını neredeyse görselleştirir: Abuela’nın çözümlenmemiş korkusu, çocuklarına ve torunlarına başarı baskısı, işlevsellik zorunluluğu ve duyguların bastırılması olarak aktarılır.

Minuchin’in yapısal bakışıyla okunduğunda ise ailedeki sorunların kaynağı, sınırların ve hiyerarşinin bozulmuş olmasıdır. Abuela, ailenin doğal lideri olmaktan çıkıp her bireyin işlevine müdahale eden merkezi bir otoriteye dönüşmüştür. Kuşaklar arası sınırlar bulanıktır; torunlar bile aile sisteminin ayakta kalmasından sorumlu hisseder. Luisa’nın “her şeyi ben taşımalıyım” hali, Isabela’nın mükemmeliyet baskısı ya da Bruno’nun tamamen sistem dışına itilmesi, yapının esnekliğini kaybettiğini gösterir. Minuchin’e göre sağlıklı bir aile, hem bağlı hem de esnektir; Encanto’daki aile ise bağlıdır ama esnek değildir.

Mirabel’in konumu her iki kuramda da özel bir anlam taşır. Bowen açısından Mirabel, sistemdeki duygusal farklılaşması en yüksek bireydir. Gücü olmaması, onu aile kaygısına kapılmaktan alıkoyar; böylece çatlakları görebilen tek kişi olur. Ailenin duygusal gerilimini sırtlanmak yerine onu sorgular. Minuchin açısından bakıldığında ise Mirabel, yapının dışında kalan ama tam da bu nedenle yapıyı yeniden düzenleyebilecek potansiyele sahip kişidir. Sistemin kurallarına uymadığı için “sorun” gibi görünür; oysa sorun, kuralların kendisidir.

Filmde Bruno’nun dışlanması, her iki kuramın da ortaklaştığı bir savunma mekanizmasını gösterir: Aile, dengeyi bozan gerçeği taşıyamadığında, gerçeği dile getiren kişiyi sistemden çıkarır. Bowen buna duygusal kopuş derken, Minuchin yapısal dışlama olarak okur. Bruno’nun fiziksel olarak evin içinde ama duygusal olarak yok sayılması, ailelerin “konuşulmayan ama herkesin bildiği” sırlarını simgeler.

Casita’nın çatlaması ve yıkılması, terapötik açıdan hem Bowen’ın hem Minuchin’in ortak noktasını temsil eder: Sistem artık eski biçimiyle işlevini sürdüremez. Kaygı o kadar artmıştır ki yapı çöker. Ancak iyileşme, mucizevi güçlerin geri gelmesiyle değil; duyguların adlandırılması, rollerin esnemesi ve hiyerarşinin yeniden kurulmasıyla başlar. Abuela’nın kontrolü bırakıp kendi kırılganlığıyla temas etmesi, Bowen’ın farklılaşma sürecine; ailenin birlikte ama daha eşit bir biçimde evi yeniden inşa etmesi ise Minuchin’in yapısal yeniden düzenlemesine karşılık gelir.

Encanto’nun en güçlü tarafı, “güç” metaforunu ters yüz etmesidir. Film, gerçek gücün bireysel yetenekler ya da mükemmellik değil, duygusal temas ve esneklik olduğunu söyler. Bowen’ın bakışında bu, bireyin ailesine bağlı kalırken kendisi olabilmesi; Minuchin’de ise sınırların net ama geçirgen olmasıdır. Mirabel’in özel bir güce sahip olmaması tesadüf değildir. O, aileyi kurtaran kahraman değil; aileyi kendisiyle yüzleştiren aynadır.

Sonuç olarak Encanto, bir çocuk filmi olmanın ötesinde, aile terapisi açısından şu ortak mesajı verir: Sorunlu bireyler değil, değişime direnen sistemler vardır. İyileşme, kusursuz olmaya çalışmaktan değil; kırılganlığın paylaşılabildiği bir bağ kurmaktan doğar. Bu yüzden film, hem Bowen’ın duygusal derinliğini hem de Minuchin’in yapısal netliğini tek bir akıcı anlatıda buluşturur.