Parazit, Sistem ve Aile: Parazit Filminin Genel Sistem Teorisi ve Aile Sistemleri Perspektifinden Analizi

Öz

Bu makale, Bong Joon-ho’nun Parazit (2019) filmini genel sistem teorisi ve aile sistemleri yaklaşımı çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Film, biyolojik kökenli “parazit” kavramını toplumsal sınıf ilişkileri ve aile sistemleri arasındaki asimetrik bağımlılık bağlamında yeniden üretir. Çalışmada parazitliğin bireysel ahlaki bir özellik değil, eşitsiz sistemler arasında ortaya çıkan ilişkisel bir uyum biçimi olduğu ileri sürülmektedir. Kim ve Park aileleri, farklı parazit türleriyle analoji kurularak; sınır, hiyerarşi, homeostaz ve geri bildirim döngüleri bağlamında ele alınmıştır. Bulgular, filmin patolojiyi bireylere değil, sistemler arası ilişkilere yerleştirdiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler: Aile sistemleri, genel sistem teorisi, parazit metaforu, Bong Joon-ho, sosyal sınıf ve aile

Giriş

Bong Joon-ho’nun Parazit filmi, yüzeyde bir sınıf anlatısı gibi ilerlerken, anlatısal gücünü esas olarak iki aile sistemi arasındaki sessiz ve giderek yoğunlaşan etkileşimden alır. Film, yoksulluk ya da zenginliği tek başına açıklayıcı kategoriler olarak kullanmaz; bunun yerine bu koşulların içinde örgütlenen aile sistemlerinin nasıl işlediğini, sınırlarını nasıl kurduğunu ve çevreyle ilişkisini hangi bedellerle sürdürdüğünü gösterir. Bu yönüyle Parazit, ahlaki yargılardan çok ilişkisel örüntülere odaklanan bir okuma talep eder.

Aile sistemleri yaklaşımı açısından film, bireylerin “neden” böyle davrandığından ziyade, ailelerin hangi bağlamlarda bu davranışları üretmek zorunda kaldığını sorunsallaştırır. Kim ve Park aileleri, biri diğerinin karşıtı olan iki uç olarak değil; farklı çevresel koşullar altında homeostazlarını korumaya çalışan iki sistem olarak ele alınabilir. Bu çalışma, filmi bu sistemik gerilim hattı üzerinden, biyolojik kökenli “parazit” metaforunun sunduğu güçlü analojiyle birlikte okumayı amaçlamaktadır.

Kuramsal Çerçeve

Genel Sistem Teorisi

Genel sistem teorisine göre tüm canlı ve toplumsal sistemler, çevreleriyle etkileşim hâlinde olan, geri bildirim döngüleriyle kendilerini düzenleyen yapılardır (von Bertalanffy, 1968). Sistemler, varlıklarını sürdürebilmek için homeostazı korumaya çalışır; ancak çevresel koşullar değiştiğinde bu denge kırılganlaşır.

Aile Sistemleri Yaklaşımı

Aile sistemleri kuramı, semptomların bireysel patolojilerden çok, sistemin sürekliliğini korumaya yönelik işlevler olduğunu ileri sürer (Bowen, 1978; Minuchin, 1974). Sınırlar, roller ve hiyerarşi, bir ailenin çevreyle nasıl ilişkilendiğini belirleyen temel yapılardır.

Metodoloji

Bu çalışma nitel, yorumsamacı ve kuramsal bir analizdir. Parazit filmi, klinik genelleme amacıyla değil; aile sistemleri ve genel sistem teorisinin kavramlarını görünür kılan kültürel bir metin olarak ele alınmıştır. Film, patolojik bir vaka değil, sistemik örüntüleri yoğunlaştıran alegorik bir anlatı olarak değerlendirilmiştir.

Parazit Kavramının Biyolojik Çözümlemesi

Biyolojide parazit, yaşamını sürdürebilmek için bir konağa bağımlı olan organizmadır. Parazitlik, ektoparazit, endoparazit, fakültatif ve obligat parazit gibi türlere ayrılır. Bu ayrımlar, filmdeki ailelerin ilişkisel konumlarını anlamak için yapısal bir metafor sunar.

Bulgular: Film Analizi

Kim Ailesi: Fakültatif ve Endoparazitik Uyum

Kim ailesi, sosyoekonomik koşullar nedeniyle daha güçlü bir sisteme eklemlenen fakültatif bir parazit gibi işler. Aile üyeleri, Park ailesinin sistemine önce dışsal (ektoparazitik), ardından içsel (endoparazitik) biçimde dâhil olur. Bu eklemlenme, sistemin hayatta kalma stratejisidir.

Park Ailesi: Parazitik İlişkiye Alan Açan Konak Sistem

Park ailesi, yüksek statüsü sayesinde sınırlarını koruduğunu varsayan; ancak görünmez emeğe bağımlı bir sistemdir. Bu bağımlılık, bastırılmış geri bildirim döngüleri nedeniyle fark edilmez.

Sistemler Arası Temas ve Çöküş

İki sistem arasındaki etkileşim yoğunlaştıkça homeostaz bozulur. Şiddet, bireysel patolojiden çok, sürdürülemez hâle gelen sistemik dengenin sonucudur.

Tartışma

Parazit, parazitlik kavramını bireyleri damgalayan bir niteleme olmaktan çıkararak, eşitsiz sistemler arasında ortaya çıkan zorunlu bir ilişki biçimi olarak yeniden kurar. Film boyunca seyirciye sürekli şu soru hissettirilir: Kim kime muhtaçtır? Ancak anlatı ilerledikçe bu sorunun tek yönlü bir cevabı olmadığı açığa çıkar. Kim ailesinin Park ailesine bağımlılığı kadar, Park ailesinin de Kim ailesinin görünmez emeğine bağımlı olduğu ortaya konur.

Genel sistem teorisi açısından bakıldığında, her iki aile de kendi çevresel bağlamlarında işlevseldir. Kim ailesinin esnekliği, hayatta kalmanın koşulu hâline gelirken; Park ailesinin düzeni, sınıfsal ayrıcalıklar sayesinde sürdürülebilir görünür. Sorun, bu iki sistemin karşılaşma biçimindedir. Sistemler arası temas, bastırılmış geri bildirimleri görünür kıldığında, homeostaz çöker. Filmdeki şiddet, bu çöküşün ani ama kaçınılmaz bir sonucudur.

Bu noktada Bong Joon-ho’nun anlatısal ustalığı belirginleşir. Yönetmen, parazitik ilişkiyi açık bir politik söylemle değil; mekânsal ayrımlar, beden dili, koku ve görünmezlik temaları üzerinden kurar. Metafor, seyirciye dayatılmaz; sezdirilir. Böylece film, ahlaki öfke üretmekten çok, entelektüel bir rahatsızlık yaratır. İzleyici, taraf tutmak yerine sistemlerin işleyişini düşünmeye zorlanır.

Aile sistemleri perspektifinden bakıldığında Parazit, klinik alana dair önemli bir hatırlatma sunar: Semptomlar çoğu zaman bireylerde değil, eşitsiz ve çözümsüz ilişkisel bağlamlarda ortaya çıkar. Film, aileyi ne yüceltir ne de şeytanlaştırır; onu, daha geniş sosyal sistemlerin içinde işleyen bir ara yapı olarak konumlandırır. Bu yönüyle Parazit, aile sistemleri kuramının temel varsayımlarını sinematografik bir düzlemde güçlü biçimde doğrular.

Kaynakça

• Bateson, G. (1972). Steps to an Ecology of Mind. San Francisco, CA: Chandler.

• Bateson, G., Jackson, D. D., Haley, J., & Weakland, J. (1956). Toward a theory of schizophrenia. Behavioral Science, 1(4), 251–264.

• Bowen, M. (1978). Family Therapy in Clinical Practice. New York, NY: Jason Aronson.

• Foucault, M. (1975). Discipline and Punish: The Birth of the Prison. New York, NY: Pantheon.

• Foucault, M. (1978). The History of Sexuality, Volume I: An Introduction. New York, NY: Pantheon.

• Haley, J. (1976). Problem-Solving Therapy. San Francisco, CA: Jossey-Bass.

• Haley, J. (1987). Problem Solving Therapy (2nd ed.). San Francisco, CA: Jossey-Bass.

• Minuchin, S. (1974). Families and Family Therapy. Cambridge, MA: Harvard University Press.

• von Bertalanffy, L. (1968). General System Theory: Foundations, Development, Applications. New York, NY: George Braziller.

• Bong, J. H. (Director). (2019). Parazit [Film]. South Korea.